679 094 530 · 924 254 639

Woordenlijst voor het formuleren van zelfgemaakte cosmetica

Woordenlijst voor het formuleren van zelfgemaakte cosmetica

Een eenvoudige woordenlijst om recepten, technische fiches en etiketten beter te begrijpen. De definities helpen je thuis beter te formuleren en vervangen geen professionele technische documentatie.

Fasen en soorten formules

Waterfase: het deel van de formule dat bestaat uit water of ingrediënten die met water mengen, zoals hydrolaten, aloë, glycerine, sommige extracten of wateroplosbare werkstoffen.

Oliefase: het deel dat bestaat uit oliën, boters, wassen, esters, squalaan, vetoplosbare emolliënten en werkstoffen die in olie oplossen.

Eindfase: fase die aan het einde wordt toegevoegd, meestal als de formule is afgekoeld. Bevat vaak conserveermiddelen, parfums, etherische oliën of warmtegevoelige werkstoffen.

Watervrije formule: formule zonder water. Voorbeelden: gezichtsolie, balsem, lichaamsboter of olieparfum. Heeft een lager microbiologisch risico zolang er geen water in komt, maar kan oxideren.

Emulsie: stabiel mengsel van water en olie met behulp van een emulgator. Een crème of bodymilk is meestal een emulsie.

Gel: formule met een dikkere textuur dankzij een geleermiddel, zoals xanthaangom, carbomeer, alginaat of andere polymeren.

Tweefasenproduct: product met twee zichtbare lagen, meestal een waterlaag en een olielaag. Wordt vóór gebruik geschud en is niet bedoeld om permanent geëmulgeerd te blijven.

Maten, dosering en controle

Percentage (%): de duidelijkste manier om een formule uit te drukken. Als een recept 3% van een ingrediënt bevat in 100 g, is dat 3 g. In 1000 g is het 30 g.

naar behoefte of benodigde hoeveelheid: je voegt alleen toe wat nodig is om een doel te bereiken, bijvoorbeeld de pH bijstellen of een formule aanvullen tot 100%.

pH: maat voor de zuurgraad of alkaliteit. In cosmetica beïnvloedt de pH de verdraagzaamheid, stabiliteit en werkzaamheid van sommige conserveermiddelen of werkstoffen.

pH-bereik: het bereik waarbinnen je een formule het best houdt. Niet elk conserveermiddel, elke werkstof of elke oppervlakteactieve stof werkt goed bij elke pH.

Actieve stof: het werkelijk actieve deel van een grondstof. Bij oppervlakteactieve stoffen is dit essentieel: twee producten kunnen vergelijkbaar lijken maar een andere werkelijke concentratie hebben.

Aanbevolen dosering: het gebruikelijke doseringsbereik van een ingrediënt. Dit betekent niet dat je altijd de maximale dosering moet gebruiken.

Viscositeit: weerstand tegen vloeien. Afhankelijk van de viscositeit kan een product vloeibaar zijn, een dunne gel, een lichte crème of zeer dik.

Oplosbaarheid

Wateroplosbaar: lost op in water of in een waterfase. Wordt meestal aan de waterfase of de waterige eindfase toegevoegd.

Vetoplosbaar: lost op in olie of in een oliefase. Wordt meestal aan oliën toegevoegd, of aan emulsies via de oliefase of de oliehoudende eindfase.

Dispergeerbaar: lost niet volledig op, maar kan door roeren in de formule worden verdeeld. Suspensie, gelvorming of voortdurend mengen kan nodig zijn.

Solubilisator: ingrediënt dat helpt kleine hoeveelheden lipofiele stoffen, zoals parfum of etherische olie, in een formule op waterbasis op te nemen.

Functies van ingrediënten

Vochtbinder: helpt water vast te houden of de huid gehydrateerder te laten aanvoelen. Bekende voorbeelden: glycerine, propanediol, panthenol.

Emolliënt: zorgt voor zachtheid, soepel glijden en comfort. Voorbeelden: plantaardige oliën, esters, squalaan, coco-caprylate/caprate.

Occlusieve stof: vormt een film die het waterverlies vermindert. Kan nuttig zijn in balsems, zalven of sterk beschermende crèmes.

Cosmetische werkstof: ingrediënt dat voor een bepaald cosmetisch voordeel wordt gebruikt, zoals betere hydratatie, meer uitstraling, zichtbaar meer stevigheid of comfort.

Conserveermiddel: ingrediënt dat een formule helpt beschermen tegen microbiële groei. Vooral belangrijk in formules met water.

Antioxidant: helpt de oxidatie van oliën of gevoelige ingrediënten te vertragen. Vervangt geen antimicrobieel conserveermiddel.

Chelator: ingrediënt dat helpt metalen in water of grondstoffen te binden. Kan de stabiliteit verbeteren en de conservering ondersteunen.

Oppervlakteactieve stoffen en reiniging

Oppervlakteactieve stof: ingrediënt dat helpt reinigen, schuim vormen, vet dispergeren of fasen mengen die normaal niet met elkaar zouden mengen.

Anionische oppervlakteactieve stof: zorgt meestal voor reiniging en schuim. Kan milder of minder mild zijn, afhankelijk van de structuur en de volledige formule.

Niet-ionische oppervlakteactieve stof: is doorgaans goed compatibel en mild. Sommige worden gebruikt als reinigers, co-oppervlakteactieve stoffen of solubilisatoren.

Amfotere oppervlakteactieve stof: kan het systeem van oppervlakteactieve stoffen milder maken en het schuim of de verdraagzaamheid verbeteren. Kokosbetaïne is een bekend voorbeeld.

Kationische oppervlakteactieve stof: heeft een positieve lading. Wordt vaker in haarconditioners dan in douchegels gebruikt. Is niet altijd compatibel met anionische stoffen.

Primaire oppervlakteactieve stof: de stof die in een formule hoofdzakelijk voor de reiniging zorgt.

Co-oppervlakteactieve stof: ondersteunt de primaire stof om schuim, viscositeit, mildheid, afspoelbaarheid of stabiliteit te verbeteren.

Totaal actief gehalte: de indicatieve som van de actieve delen van de oppervlakteactieve stoffen in een formule. Belangrijk om mildheid en werkelijke reinigingskracht te vergelijken.

Emulsies, stabiliteit en textuur

Emulgator: ingrediënt waarmee water en olie tot een stabiele emulsie kunnen worden samengevoegd.

Co-emulgator: ingrediënt dat de hoofdemulgator ondersteunt, meestal door de textuur, body of stabiliteit te verbeteren.

HLB: indicatieve waarde die helpt emulgatoren te kiezen op basis van de oliefase. Nuttig, maar geen vervanging voor stabiliteitstests.

Stabiliteit: het vermogen van een formule om na verloop van tijd aanvaardbaar te blijven: zonder ontmenging of ongewone geur-/kleurverandering en met behoud van textuur en veiligheid.

Synerese: het uittreden van vloeistof uit een gel of emulsie. Kan wijzen op onvoldoende stabiliteit, een teveel aan elektrolyten of onvoldoende gelvorming.

Opalescent: een licht melkachtig of parelmoerachtig uiterlijk. Dit is niet altijd een probleem; het hangt af van de beoogde formule.

Veiligheid, documentatie en gebruik

GMP of goede productiepraktijken: een geheel van werkwijzen om ordelijk, schoon en reproduceerbaar te produceren en fouten en besmetting te beperken.

Zelfgemaakte batch: nummer of code waarmee je kunt nagaan wanneer een formule is gemaakt en met welke ingrediënten. Dit kan zo eenvoudig zijn als een datum en versienummer.

Traceerbaarheid: de mogelijkheid om na te gaan welke grondstoffen, hoeveelheden en wijzigingen in een bereiding zijn gebruikt.

PAO: periode na opening. Geeft aan hoelang een cosmetisch product na opening kan worden gebruikt als het correct wordt bewaard en gebruikt.

Challenge test: professionele test om de werkzaamheid van het conserveersysteem tegen micro-organismen te controleren. Kijken, ruiken of de crème een paar dagen bewaren vervangt deze test niet.

Huidtest thuis: indicatieve verdraagzaamheidstest op een klein huidoppervlak. Kan duidelijke ongemakken aan het licht brengen, maar bewijst geen volledige veiligheid en vervangt geen professionele beoordeling.

IFRA: referentie om gebruiksgrenzen voor geurstoffen en etherische oliën per categorie te beoordelen. Vooral belangrijk bij geparfumeerde producten.

Cosmetische allergenen: stoffen die onder bepaalde voorwaarden volgens de toepasselijke regelgeving moeten worden vermeld. Dat een etherische olie meldingsplichtige allergenen bevat, betekent niet dat ze niet zuiver is.

Praktische tip: sla een term die je niet begrijpt in een recept niet over. Vaak legt die term uit hoe je de belangrijkste fout in de formule kunt voorkomen.

Terug naar de basisgids voor veiligheid en goede werkwijzen

Informatieve woordenlijst. Voor commerciële productie moeten technische fiches, veiligheidsinformatiebladen, toepasselijke regelgeving, veiligheidsbeoordeling en noodzakelijke tests worden geraadpleegd.